( فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ ) يا صبر كند تا زمان عده سپرى شود ( تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ ) ، بنابراين مراد از تسريح باحسان طلاق نيست تا بتوان در بحث ما به آن استناد جست . ايشان سپس پاره‌اى از روايات را كه موثقة ابن فضّال هم در ميان آنهاست نقل مىكنند كه در آنها تسريح باحسان به طلاق ثالثه تفسير شده است ولى سپس مىافزايند : اين روايات خلاف ظاهر آيه است و كأنّه ما بايد ظاهر آيه را حفظ كنيم و روايات را كنار بگذاريم . 2 ) بررسى كلام مرحوم آقاى حكيم : ايشان موثقه ابن فضّال و نيز سه روايت عياشى را نقل كرده و آنها را كنار مىگذارد . اولًا : اگر ظهور آيه فوق را در معنايى كه آقاى حكيم فرموده‌اند « 1 » بپذيريم ، اين سبب نمىشود كه روايات معتبر را طرح كنيم ، بلكه به قرينه روايت بايد آيه را به معناى خلاف ظاهر تفسير كنيم . ثانياً : روايات منحصر به رواياتى كه ايشان نقل كرده نيست ، بلكه روايات ديگرى هم در اين زمينه وجود دارد كه برخى از آنها صحيحه مىباشد . ب ) نقل روايات مربوط به تسريح به احسان : روايتى مرسل در كتب عامه نقل شده كه : روى انّ رجلًا سأل النبى « صلى الله عليه و آله » فقال : الطلاق مرّتان فاين الثالثة فاجابه « عليه السلام » : او تسريح باحسان « 2 » در روايات خاصه هم در كتب مختلف حديثى « تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ » به طلاق ثالث

--> ( 1 ) ( توضيح بيشتر ) از ملاحظه مجموع كلمات مرحوم آقاى حكيم استفاده مىشود كه ايشان مراد از ( فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ ) ( بقره / 229 ) را در اين آيه با مشابه آن در آيات بعدى ( إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ( بقره / 231 ) يكى دانسته و چون مراد از امساك و تسريح در آيه بعدى ، رجوع و عدم رجوع مىباشد ، پس در اين آيه هم همين امر مراد مىباشد ، پس ربطى به مسأله طلاق ندارد ، در بحث از كلام مرحوم آقاى خويى درباره مراد از آيه بعدى و يكسانى معناى دو آيه بحث خواهد شد . ( 2 ) تفسير كشاف ، ذيل آيه ( در حاشيه به نقل از دارقطنى و ابن ابى شيبة و عبد الرزاق اين روايت را نقل كرده است ) ، احكام القرآن جصّاص 1 : 471 ، و نيز در فقه القرآن راوندى 2 : 176 اين روايت ذكر شده و عبارت بالا از اين كتاب برگرفته شده است .